X
تبلیغات
نور - درمحضرقرآن

نور

قرآني - آموزشي - مذهبي

درمحضرقرآن

معلّم: در قرآن مجموعاً به چهار حرف «ا، ل،و، ي» برمي‌خوريم كه در بعضي موارد خوانده نمي‌شود.
حروف ناخوانا در قرآن به دودسته تقسيم مي‌شوند.
دستة أوّل : حروفي كه هميشه ناخوانا هستند.
دستة دوّم: حروفي كه بعضي وقت‌ها ناخوانا مي‌باشند.
امروز مي‌خواهيم با دسته اوّل كه حروف هميشه ناخوانا مي‌باشد آشنا شويم، يكي از موارد آن «پايه و كرسي همزه» (عنوان آن را روي تابلو مي‌نويسيم). پايه و كرسي همزه
معلّم: همزه از حروفي است كه در نگارش قرآن به دو شكل آمده است:
الف: به تنهايي، مانند: جاءَ ، سُوءُ، جيءَ.
ب: به تناسب حركت خود يا قبلش روي يكي از سه حرف «أ، ؤ، ئ» قرار گرفته، در اين
صورت تنها خود همزه خوانده مي‌شود و اين سه حرف در حكم پايه و كرسي براي همزه
مي‌باشند و خوانده نمي‌شوند، مانند: سَأَلَ، مُؤْمِنْ، بارِئُ، مَلائِكةَُ
روي كلمات تمرين بيشتري انجام مي‌دهيم، سپس آياتي را انتخاب مي‌كنيم كه در آن،
يكي از سه حرف به عنوان پايه و كرسي همزه باشد، پس از آشنايي كامل، مورد بعدي را
بيان مي‌كنيم.
معلّم: يكي ديگر از موارد حروف هميشه ناخوانا، «پايه و كرسي الف
مدّي (صداي كشيده فتحه)» مي‌باشد (عنوان را روي تابلو مي‌نويسيم).
پايه و كرسي الف مدّي
معلّم: قبلاً با الف مدّي (صداي كشيده فتحه) آشنا شديم، الف مدّي در
نگارش چند شكل دارد؟
دانش آموزان: دو شكل.
معلّم: شكل اوّل و شكل دوّم آن چنين بود«ـ اـ».[1] بحث امروز ما دربارة شكل دوّم الف مدّي مي‌باشد؛ شكل دوّم الف مدّي بعضي وقت‌ها به تنهايي مي‌آيد و روي حرف قرار مي‌گيرد، مانند:
هذا، رَحْمنُ، سَمواتُ
و بعضي وقت‌ها بعداز آن، يكي از دو حرف «و» يا «ي» قرار مي‌گيرند كه هيچ علامتي هم ندارند، در اين صورت اين واو و ياء خوانده نمي‌شوند و درحكم پايه و كرسي براي الف مدّي مي‌باشند مانند: صَلوةُ، هُدي، تَليها  كه خوانده مي‌شوند صلاةُ، هُدا، تَلاها
روي كلمات تمرين بيشتري انجام مي‌دهيم،
سپس آياتي را انتخاب مي‌كنيم كه در آن يكي از آن دو حرف پايه و كرسي براي الف مدّي
باشد، پس از آشنايي كامل، مورد بعدي را بيان مي‌كنيم.
معلّم: يكي ديگر از موارد حروف هميشه ناخوانا، «الف جمع» است (عنوان آن را روي تابلو مي‌نويسم). الف جمع
معلّم:الف جمع، الفي است كه بعد از وا جمع مي‌آيد تا آن را از غير جمع تميز
دهد، اصولاً در قرآن هرگاه بعد از واو آخر كلمه الفي بدون علامت قرار بگيرد خوانده
نمي‌شود، مانند. ضَرَبُوا ، نَصَرُوا ، يَتْلُوا
در بعضي از قرآن‌ها براي راهنمايي قاري، يك دايره تو خالي «ـْ» روي چنين الف‌هايي قرار داده‌اند. مانند:  اِضْرِبُوا، اُنْصُرُواْ، يَتْلُوا
روي كلمات تمرين بيشتري انجام مي‌دهيم، سپس آياتي را انتجاب مي‌كنيم كه داراي الف جمع باشد پس از آشنايي كامل، آخرين مورداز حروف هميشه ناخوانا در قرآن را بيان مي‌كنيم.
معلّم: آخرين مورد از حروف هميشه ناخوانا در قرآن، «واو مدّي در شش كلمه» مي‌باشد، (عنوان آن را روي تابلو مي‌نويسيم).  واو مدّي در شش كلمه  معلّم: در قرآن به شش كلمه برمي‌خوريم كه
واو مدّي آن خوانده نمي‌شود، به اين شكل نوشته شده‌اند:
اُلئِكَ، اُولي، اولاء،اُولاتِ، اُولًوا، سَاُوريكَمْ و به اين صورت خوانده مي‌شوند: اُلئِكَ،اُلي، اُلاءِ، اُلاتِ، اُلًوا، سَاُريكَمْ
روي آياتي كه داراي اين كلمه است تمرين انجام مي‌دهيم و سپس براي منزل تكليف مشخّص مي‌كنيم.
حروفي كه بعضي وقت‌ها ناخوانا هستند پس از تمرين از درس قبل و پس از آن مطمئن شديم دانش آموزان درس را ياد گرفته‌اند، دستة دوّم از حروف ناخوانا را معرّفي مي‌كنيم.
معلّم: دستة دوّم از حروف ناخوانا، حروفي است كه بعضي وقت‌ها ناخوانا مي‌باشند.
حال مي‌خواهيم با موارد اين‌ها در قرآن آشنا شويم، يكي از آن‌ها «همزه وصل» است كه
در ابتداي كلام خوانده مي‌شود ولي اگر در وسط كلام واقع شود خوانده نمي‌شود (عنوان
آن را روي تابلو مي‌نويسم).  همزه وصل در وسط كلام  معلّم: كلماتي كه اوّلشان
ساكن باشد، تلفّظ آن‌ها مشكل و يا غير ممكن است، مانند نْصُرْ، هْبِطْ. عرب‌ها
براي سهولت و امكان پذير شدن تلفّظ آن‌ها از الفي به نام همزه وصل كمك مي‌گيرند و
با توجّه به حرف دوّم بعد از همزه وصل اگر ضمّه بود با ضمّه و اگر فتحه يا كسره بود
آن را با كسره مي‌خوانند. مانند: فْتَحْ، ضْرِبْ، نْصُرْ كه اين چنين مي‌خوانند:
اِفْتَحْ، اِضْرِبْ، اُنْصُرْ
خصوصيّت همزه وصل اين است كه در ابتداي كلام خوانده مي‌شود ولي اگر در وسط كلام قرار گيرد خوانده نمي‌شود و حرف ساكن بعد از آن به كمك حرف مُتحّرِك قبل از همزه خوانده مي‌شود، مانند: قالَ اذْهَبْ.
در بعضي از قرآن‌ها براي راهنمايي قاري روي چنين الف‌هايي صاد كوچكي «صـ» قرار داده‌اند مانند. قالَ اَذْهَبْ‌.
روي آيات تمرين بيشتري انجام مي‌دهيم و پس از آشنايي كامل، به مورد بعدي مي‌پردازيم.
معلّم: يكي ديگر از حروفي كه بعضي وقت‌ها ناخوانا است، «حروف مدّي نزد همزه وصل» مي‌باشد. (عنوان آن را روي تابلوا مي‌نويسم).
حروف مدّي نزدهمزه وصل
معلّم: در بحث همزه وصل گفتيم كه همزه وصل در وسط كلام خوانده نمي‌شود و بعد از همزه وصل هميشه ساكن است و به كمك حرف متحرّك قبل از خود خوانده مي‌شود.
اگر قبل از همزه وصل، حروف مدّي (صداهاي كشيده) باشد، چون حروف مدّي در اصل ساكن هستند التقاء ساكنين پيش مي‌آيد ميان حروف مدّي وحرف ساكن بعد از همزه وصل؛ در اين جا براي رفع التقاء ساكنين، حروف مدّي را در تلفّظ نمي‌خوانند، در نتيجه حرف ساكن بعد از همزه وصل با صداي كوتاه ماقبل حروف مدّي خوانده مي‌شود، مانند:  ذُوالْعُرْشِ كه خوانده مي‌شود: ذُلْعَرْشِ.
لازم به ذكر است كه در قرآن‌هاي با رسم الخط فارسي كه الف و ياء مدّي به اين شكل «ـ ا ـ ي»نوشته شده، براي راهنمايي قاري، به صورت فتحه و كسره معمولي نوشته‌اند، مانند:  هذَا الْبَلَدِ، فِي الْمَدينَة

و در قرآن‌‌هاي بارسم‌الخط اردو كه ياء و واو مدّي با علامت سكون مشخّص شده براي راهنمايي قاري، ياءو واو مدّي را بدون علامت سكون نوشته‌اند، مانند: فِي الْمَدِيْنِةِ ، ذُوْقُواالْعَذَابَ
روي كلمات و سپس روي آيات تمرين مي‌كنيم و سپس به آخرين مورد ازحروف بعضي وقت‌ها ناخوانا مي‌پردازيم.
معلّم: آخرين مورد از حروف بعضي وقت‌هاناخوانا، لام «ال» تعريف نزد حروف شمسي مي‌باشد، (عنوان آن را روي تابلومي‌نويسيم).
لام «ال» تعريف نزد حروف شمسي
معلّم: «ال»تعريف از دو حرف «الف» و «لام» تشكيل شده است «الف» آن «همزه وصل» مي‌باشد، در ابتداي كلام خوانده مي‌شود (و هميشه مفتوح مي‌باشد) و در وسط كلام خوانده نمي‌شود، «لام» آن نزد حروف بيست و هشتگانه عربي دو حالت دارد، نزد چهارده حرف قمري اظهار مي‌شود (چهارده حرف قمري در اين چند كلمه خلاصه شده ـ عجبا كه خوف حقّ غمي ـ)، مانند: اَلْقَمَرْ،
اَلْعَجَبْ،…. براي هر يك از حروف قمري يك مثال مي‌زنيم.
نزد چهارده حرف شمسي، اين لام تبديل به حروف شمسي شده و در حروف شمسي ادغام مي‌شود، براي راهنمايي قاري در اين مورد، لام را بدون علامت سكون نوشته، در عوض حروف شمسي را مشدّدمي‌نويسند، (به غير از چهارده حرف قمري، بقيّه حروف، حروف شمسي مي‌باشد)، مانند:اَلشََّمْسْ، اَلنَّهْرْ…..
براي هر يك از حروف شمسي يك مثال مي‌زنيم، سپس روي آيات تمرين انجام مي‌دهيم و پس از آن كه مطمئن شديم دانش آموزان درس را يادگرفته‌اند، تكليف منزل را مشخّص مي‌كنيم.

اشباع «هاء» ضمیر

ضمير حرف يا كلمه‌اي است كه به جاي اسم مي‌آيد و ما را از تكرار آن بي‌نياز مي‌كند.
مثلاً به جاي (كتاب حسن) مي‌‌گوييم «كتاب او»، (كتابش) «كتاب آن»، پس كلمه «او، ش،
آن» جانشين اسم حسن شده است و «ضمير» مي‌باشد.
«هاء ضمير» عبارت است از: حرف هاء «ه ـه»كه در آخر كلمه مي‌آيد و معني «اوـ آن» مي‌دهد، مانند: لَهُ (براي او)، فيهِ (در آن).  

«اشباع» در لغت به معني «سير كردن» است و در اصطللاح قرائت عبارت
است از: «تبديل حركت كوتاه به حركت كشيده ( حرف مدّي) مي‌باشد. مانند:
بِهِ كه خوانده مي‌شود بِهي         لَهُ كه خوانده مي‌شود لَهُو
حركت‌هاءِ ضمير بعضي وقت‌ها بايد اشباع شود.
موارد اشباع‌هاءِ ضمير: هرگاه قبل از هاءِ ضمير مكسور
«ـهِ ـ هِ» حركت كوتاه كسره (ـِ ـهِ، ـِ هِ) قرار گيرد، حركت كسره هاء ضمير اشباع
شده و با صداي كشيده كسره «هي» خوانده مي‌شود، مانند:
عِبادِهِ كه خوانده مي‌شود عِبادِهي
لِقَوْمِهِ كه خوانده مي‌شود لِقَوْمِهي
همچنين هرگاه قبل از هاء ضمير مضموم «ـهُ ـ هُ» حركت كوتاه فتحه يا ضمّه «ـَ ـهُ ـُ ـهُ» قرار گيرد،حركت ضمّه هاء ضمير اشباع شده و با صداي كشيده، ضمّه «هُو» خوانده مي‌شود، مانند:
مَعَهُ كه خوانده مي‌شود مَعَهُو                     رَسُولُهُ كه خوانده مي‌شود رَسُولُهُو
باموارد اشباع هاء ضمير همه آشنا شديم، هاء ضمير موقعي اشباع مي‌شد كه پيش از آن صداي
كوتاه باشد، حال اگر پيش از آن صداي كشيده و يا حرف ساكن باشد اشباع نمي‌شود،
مانند:   فيهِ، اِلَيْهِ، اَخُوهُ، عَنْهُ   كه با صداي كوتاه معمولي خوانده  مي‌شود.
همچنين اگر بعد از هاء ضمير حرف ساكن يا تشديد دار قرار بگيرد، اشباعنمي‌شود، مانند:
لَهُ الْحَمْدُ، نَصَرَهُ اللّهُ، دُونِهِ الْباطِلْ ، به الَّذينَ   كه با صداي كوتاه معمولي خوانده مي‌شود.
در بعضي از قرآن‌هاي بارسم‌الخط عربي بعد از هاءِ ضمير يك واو يا ياءِ كوچكي نوشته‌اند ودر بعضي ازقرآن‌ها براي راهنمايي ما در جاهايي كه بايد هاءِ ضمير اشباع شود، حركت كسره و ضمة
آن را به شكل ديگري نوشته‌اند.

آشنایی باسوره ها

آخرین سوره ای که بر پیامبر اسلام (ص) نازل شد :  سوره «نصر» در سال یازدهم هجری در شصت و سومین سال میلاد پیامبر (ص) در حجه الوداع .

اولین سوره قرآن: سوره فاتحه الکتاب (حمد)

آخرین سوره قرآن :      سوره ناس

طولانی ترین سوره قرآن ازنظر تعداد آیات و کلمات و حروف :  سوره بقره با 286 آیه و 6221  کلمه

کوتاه ترین سوره قرآن از نظر تعداد کلمات و حروف : سوره کوثر با 3 آیه (10 کلمه و 42 حرف)

بیشترین تعداد سوره ها :  در جزء سی قرار دارد که 37 سوره می باشد

محل آیه الکرسی : سوره بقره آیه 255 تا 257

تنها سوره ای که در تمام آیاتش کلمه مقدس «الله » ذکر شده است :  سوره مجادله

تنها سوره ای که از زبان بندگان خداست :   سوره حمد

تنها سوره ای که خواندنش در نمازها واجب است و هر مسلمانی حداقل باید روزانه ده بار آنرا بخواند  :  سوره حمد

تنها سوره ای که نامش در همان سوره هفت بار بکار رفته است :   سوره نور

تنها سوره ای که 7 سوگند پشت سر هم در آن سوره ذکر شده است : سوره شمس

تنها سوره ای که نام یک پیامبر 25 بار در آن ذکر شده است : نام حضرت یوسف (ع) در سوره یوسف 

تنها سوره ای که یک آیه در آن ، 31 بار تکرار شده : سوره الرحمن ، آیه «فَبِاَیِّ الاءِ رِبِّکُما تُکَذِّبانِ »

تنها سوره ای که هنگام نزول هفتاد هزار فرشته آن را بدرقه کردند :سوره انعام

تنها سوره ای که 70 مورد نام خداوند در آن ذکر شده «غیر از کلمه الله» : سوره انعام

تنها سوره ای که اکثر آن مبارزه با انواع شرک و بت پرستی و بدعت است :           سوره انعام

تنها سوره ای که بیشترین خطاب «یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا » در آن ذکر شده است :      سوره مائده و 16 مرتبه .(این خطاب در سوره بقره 11 مرتبه امده است )

سوره های مکی وتعداد آنها : (بزرگترین سوره مکی : سوره شعراء با 226 آیه و آخرین سوره مکی : سوره مطففین ) 

 مكي :آیات و سوره هایی که قبل از هجرت نازل شد و 86 سوره می باشد « سیزده سال رسالت پیامبر اسلام (ص) در مکه »

سوره های مدنی و تعداد آنها : (بزرگترین سوره مدنی و اولین آن : سوره بقره با 286 آیه و کوچکترین سوره مدنی : سوره نصر با 3 آیه )   

مدني :  ایات و  سوره هایی که بعد از هجرت نازل شده و 28 سوره می باشد « رسالت پیامبر اسلام ده سال بعد از هجرت درمدینه ادامه داشت .» 

سوره هایی که یک جا نازل شده اند : سوره های فاتحه الکتاب ، اخلاص ، کوثر ، تبّت «مسد» ، کافرون ، نصر ، بیّنه ، فلق و ناس ، ضحی ، عادیات ، مرسلات ، صفّ ، انعام ، بقیه سورههای قرآن به تدریج و به طور پراکنده نازل شده اند »

سوره هایی که با حروف مقطعه «حروف رمز» آغاز شده اند :  29 سوره می باشند که سوره های شماره عبارتند از  : 2-3-7-10-11-12-13-14-15-19-20-26-27-28-29-30-31-32-36-38-40- 41-42-43-44-45-46-50-68

اولین سوره قرآن که حروف مقطعه دارد :                    سوره بقره

آخرین سوره در قرآن که حروف مقطعه دارد :     سوره قلم

تنها سوره ای که با کلمه «سوره» آغاز می شود : سوره نور

سوره ای که به پاکدامنی و عفت و مبارزه با آلودگی ها معروف است :   سوره نور

سوره ای که سه نام از نام های قیامت (حاقّه ، واقعه ، قارعه) که هر سه نام سوره هم هستند در آن ذکر شده است :  سوره حاقّه

سوره ای که هنگام نزول ، پیامبر اسلام (ص) فرمودند این سوره مرا پیر کرد :  سوره هود

سوره ای که به نام یکی از اصول دین است :                 سوره توحید

سوره ای که به نام یکی از فروع دین است :                  سوره حج

بلندترین کلمه قرآن «فَاَسقَیناکُمُوهُ» در این سوره است :   سوره حِجر

بلندترین آیه در این سوره است (آیه 282 معروف به آیه دَین)      سوره بقره

توصیف جالبی از خدا در این سوره است «از زبان ابراهیم» : سوره شعراء«آیات 78 تا 82»

سوره ای که تمام حروف عربی (28 حرف ) در آن جمع است : سوره فتح ، آیه 29 –سوره آل عمران ، آیه 154

کلمه وسط قرآن در این سوره است : سوره کهف ، آیه 19 ،کلمه « وَ لْيَتَلَطَّفْ »

تنها سوره ای که در آن آیه ای است که در بین پیامبران فقط به پیامبر اسلام (ص) می فرماید که پیامت سنگین است : سوره مزّمّل ، در آیه 5 « اِنّا سَنُلقی عَلیکَ قَولاً ثقیلاً »

تنها سوره ای که بیشترین تعداد سوگندها در آن است : سوره شمس ، دارای 11 سوگند

تنها سوره ای که بیشترین تعداد کاربرد کلمه قرآن را دارد :سوره اسراء که کلمه قرآن 11 بار در آن ذکر شده است .

داستانی ترین سوره قرآن در درجه اول : سوره نوح است که صد در صد آیات راجع به داستان حضرت نوح (ع) است

داستانی ترین سوره قرآن در درجه دوم : سوره یوسف است که 88% آن مربوط داستان حضرت یوسف (ع)  است .

بیشترین تعداد آیه مربوط به داستان پیامبران الهی سوره های قرآن :176 آیه از سوره شعرا (سوره شعراء با 226 آیه بزرگ ترین سوره از نظر تعداد آیات بعد از سوره بقره می باشد )

سوره هایی که با خطاب « یا ایّها النّاس » شروع می شوند : سوره نساء در 15 جزء اول قرآن که آیه اول این سوره توضیح «توحید» است . سوره حج در 15 جزء دوم قرآن که آیه اول این سوره توضیح «معاد» است .

اولین سوره ای که به صورت علنی و آشکار در مکه توسط پیامبر اسلام (ع) مطرح شد : سوره نجم

پر تکرار ترین کلمه از جمله گروه کلماتی که در سوره ها بکار رفته کلمه مبارک «الله» است که بیشتر از سایر کلمات در سوره های زیر بکار رفته است(تقریباً در 40 درصد سوره های قرآن که 45 سوره را شامل می شود )                  سورههای : بقره ، آل عمران ، نساء ، مائده ، انعام ، انفال ، توبه ، یونس ، رعد ، ابراهیم ، نحل ، حج ، نور ، نمل ، قصص ، عنکبوت ، روم ، لقمان ، احزاب ، فاطر ، صافّات ، زُمر ، غافر ، شوری ، جاثیه ، احقاف ، محمد (ص) ، فتح ، حجرات ، حدید ، مجادله ، حشر ، ممتحنه ، صفّ ، جمعه ، منافقون ، تغابن ، طلاق ، تحریم ، نوح ، جنّ ، مزّمّل ، بروج ، نصر ، اخلاص

تنها سوره ای که در روایات به نام یکی از امامان معصوم (ع) معروف است : سوره فجر است که در روایت امام صادق (ع) به سوره حسین بن علی (ع) معروف است.

سوره هایی که با سوگند آغاز شده اند :   15 سوره : صافّات ، ذاریات ، طور ، نجم ، مرسلات ، نازعات ، بروج ، طارق ، فجر ، شمس ، لیل ، ضُحی ، تین ، عادیات ، عصر .

اولین قسم قرآن از سوره صافّات شروع می شود .

 

در پنج سوره بعد از حروف مقطعه که سرآغاز آن سورهها هستند بلافاصله قَسم ذکر شده است که عبارتند از سوره های : ص ، ق ، ن ، یس ، زخرف ، دخان

در دو سوره نیز سوگند را به صورت جمله خبری بیان کرده : سوره قیامه و سوره بَلد .

سوره هایی که سجده واجب دارند : «احکام و ذکر آن » : در 4 سوره قرآن سجده واجب وجود دارد : 1- آیه 15 / سجده ، 2 – آیه 37 / فصّلت ، 3- آیه آخر سوره نجم 4- آیه آخر سوره علق .

اگر کسی این آیات را بخواند یا بشنود پس از تمام آیه یا در صورت فراموشی ، هر وقت یادش بیاید واجب است سجده کند و در سجده بگوید : «ذکر سجده واجب » لا اِلهَ اِلَّا اللهُ حَقّاً حَقاً ، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ ایماناً وَ تَصدیقاً ، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ عُبوُدِیَّتاً وَ رِقّاً ، سَجَدتُ لَکَ یارَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقّاً ، لا مُستَکبِراً وَ لا مُستَنکِفاً بَل اَنَا عَبدٌ ذَلیلٌ خائِفٌ مِسکینٌ مُستَجیرٌ .

سوره هایی که سجده مستحب (مندوبه) دارند : در 11 سوره : 1- آیه آخر سوره اعراف ، 2- آیه 15 / رعد ، 3- آیه 48 / نحل ، 4- آیه 107 / اسراء ، 5- آیه 58 / مریم ، 6- آیه 18 / حجّ ، 7- آیه 77 / حجّ ، 8- آیه 60 / فرقان ، 9- آیه 25 / نمل ، 10- آیه 24 / ص ، 11- آیه 21 / انشقاق

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

منبع : كتاب آشنایی با سوره های قــرآن  /جعفرشیخ اسلامی

مکالمات قرآنی درکلاس درس

سلام کردن :
سَلامٌ عَلَیْکُمْ بماصَبَرْتُمْ (رعد/۲۴)
برپا :
قُمْ فَأَنْذِرْ( مدثر/۲)، قُومُوا لِلّهِ قانِتینَ (بقره/۲۳۸)
 بر جا:
فَاقْعُدُوا (توبه/۸۳)
 بی اجازه وارد نشوید :
إِذا دُعیتُمْ فَادْخُلُوا (احزاب/۵۳)
 اجازة ورود دادن :
ادْخُلُوها بسلام آمِنینَ (حجر/۴۶)، طِبْتُمْ فَادْخُلُوها( زمر/۷۳)

مبصر :
(إِنَّکَ) جامِعُ النّاسِ (آل عمران/۹)، إِنّا جَعَلْناکَ خَلیفَةً (ص/۲۶)
 حاضر :
إِنّا هاهُنا قاعِدُونَ (مائده/۲۴)
 غایب :
ما لِیَ لا أَرَى( الْهُدْهُدَ)(نمل/۲۰)
 اخراج :
اهْبِطُوا (اعراف/۲۴)
 آیا کسی از علت غیبت او خبر دارد؟
هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ (صافات/۵۴)
معلم خطاب به دانش آموز:

إِنّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ بقره/۳۰، ما أَهْدیکُمْ إِلاّ سَبیلَ الرَّشادِ )غافر/۲۹)، أَنَا لَکُمْ ناصِحٌ أَمینٌ (اعراف/۶۸ )فَاتَّبِعُونی یُحْبِبْکُمُ اللّهُ (آل عمران/۳۱)، فَاتَّقُوا اللّهَ وَ أَطیعُونِ (شعراء/۱۰۸) وَ یُعَلِّمُکُمْ ما لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ بقره/۱۵۱ وَ لَهَدَیْناهُمْ صِراطًا مُسْتَقیمًا (نساء/۶۸)
 دانش آموز خطاب به معلم:
لا عِلْمَ لَنا إِلاّ ما عَلَّمْتَنا(بقره/۳۲) ، أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا (بقره/۲۸۶)، أَنْتَ وَلِیُّنا (سبإ/۴۱)، هَلْ أَتَّبِعُکَ عَلى أَنْ تُعَلِّمَنی مِمّا عُلِّمْتَ رُشْدًا (کهف/۶۶)
 خوب گوش کنید:
انْظُرْنا وَ اسْمَعُوا (بقره/ ۱۰۴ )خُذُوا ما آتَیْناکُمْ بِقُوَّةٍ وَ اسْمَعُوا (بقره/۹۳)
 در گوشی صحبت نکنید:
إِنَّمَا النَّجْوى مِنَ الشَّیْطانِ (مجادله/۱۰) لا خَیْرَ فی کَثیرٍ مِنْ نَجْواهُمْ (نساء/۱۱۴)
 حرف نباشه!
لا یَتَکَلَّمُونَ (نبإ/۳۸)
 با اجازة معلم صحبت کنید:
لا یَتَکَلَّمُونَ إِلاّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَوابًا (نبإ/۳۸)
 آهسته صحبت کنید:
وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِکَ (لقمان/۱۹)
 شلوغ نکنید:
 وَ لا تَعْثَوْا فِی اْلأَرْضِ مُفْسِدینَ (بقره/۶۰)
 مشورت کنید:
وَ شاوِرْهُمْ فِی اْلأَمْرِ (آل عمران/۱۵۹)
 همکاری کنید:
وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى (مائده/۲)
 همکاری نکنید:
وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى اْلإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ (مائده/۲)
 استراق سمع نکنید:
مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ مُبینٌ (حجر/۱۸)
 از خود تعریف نکنید:
فَلا تُزَکُّوا أَنْفُسَکُمْ (نجم/۳۲۹)
 فراموش نکنید:
لا تَنْسَوُا (بقره/۲۳۷)
 هنگام تذکر دادن:
أَ لَمْ أَقُلْ لَکَ (کهف/۷۵)، أَقُلْ لَکُما(اعراف/۲۲)، أَ لَمْ أَقُلْ لَکُمْ (بقره/۳۳)
 هنگامی که قرآن آموز چیزی را فراموش کرده است:
لا تُؤاخِذْنی بِما نَسیتُ وَ لا تُرْهِقْنی مِنْ أَمْری عُسْرًا (کهف/۷۳)، لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسینا أَوْ أَخْطَأْنا (بقره/۲۸۶)، وَ اعْفُ عَنّا وَ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا (بقره/۲۸۶)
 هنگامی که استاد میبخشد :
عَفَوْنا عَنْکُمْ (بقره/)۵۲ ، أَنَا التَّوّابُ الرَّحیمُ (بقره/۱۶۰) نَغْفِرْ لَکُمْ خَطایاکُمْ( بقره/۵۸)
 هنگامی که قرآن آموز برای دستشویی اجازه میخواهد:
جاءَ أَحَدٌ مِنْکُمْ مِنَ الْغائِطِ (نساء/۴۳)
 زمانی که قرآن آموز برای آب خوردن اجازه میخواهد:
أَفیضُوا عَلَیْنا مِنَ الْماءِ (اعراف/۵۰)، وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیْ ءٍ حَیِّ (انبیاء/۳۰ )، وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُورًا (فرقان/۴۸)
 زمانی که قرآن آموز تقاضا دارد درس را کم کنند:
لا تَحْمِلْ عَلَیْنا إِصْرًا (بقره/۲۸۶)، لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ (بقره/۲۸۶)
 زمانی که دانش آموزان بیحالي کنند:
أَنْتُمْ سُکاری (نساء/۴۳)
 جواب دانش آموزان :
إِنَّما سُکِّرَتْ أَبْصارُنا (حجر/۱۵)
 زمانی که کسی درس بلد نیست :
کَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ (منافقون/۴)
 درس بخوانید:
اقْرَأْ کِتابَکَ (اسراء/۱۴)
 هنگام امتحان دادن و اضطراب :
 کارنامه :
وَ کُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فی عُنُقِهِ (اسراء/۱۳)
 نمرة بیست:
عِشْرُونَ( صابِرُونَ) (انفال/۶۵)

تشویق :
سَعْیُکُمْ مَشْکُورًا (انسان/۲۲)، تَبارَکَ اللّهُ (اعراف/)۵۴، نِعْمَ الْعَبْدُ (ص/)۳۰ ، فَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلینَ (زمر/)۷۴، کانَ لَکُمْ جَزاءً (انسان/۲۲)، فَأَجْرُهُ عَلَى اللّهِ (شورى/۴۰)
 انتظار تشویق بیجا:
یُحِبُّونَ أَنْ یُحْمَدُوا بِما لَمْ یَفْعَلُوا (آل عمران/۱۸۸)
 سرزنش :
أُفِّ لَکُمْ (انبیاء/۶۷)، فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرینَ (فصلت/۲۳)، أَضْطَرُّهُ إِلى عَذابِ (بقره/۱۲۶)، لَفی ضَلالٍ مُبینٍ (آل عمران/۱۶۴)، إِنَّکُمْ مُجْرِمُونَ (مرسلات/۴۶)، فَحُکْمُهُ إِلَى اللّهِ (شورى/)۱۰، َلأُعَذِّبَنَّهُ عَذابًا شَدیدًا أَوْ َلأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَیَأْتِیَنّی بِسُلْطانٍ مُبینٍ (نمل/۲۱)
 پایان کلاس :
دَعْواهُمْ فیها سُبْحانَکَ أَللّهُمَّ وَ تَحِیَّتُهُمْ فیها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمینَ (یونس/۱۰)سُبْحانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمّا یَصِفُونَ ،وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلینَ ، وَ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمینَ (صافات/۱۸۰تا۱۸۲)
 خداحافظی :
قالَ هَلْ آمَنُکُمْ عَلَیْهِ إِلاّ کَما أَمِنْتُکُمْ عَلى أَخیهِ مِنْ قَبْلُ فَاللّهُ خَیْرٌ حافِظًا وَ هُوَ أَرْحَمُ الرّاحِمینَ (یوسف/۶۴)

برگرفته از وبلاگ جامعه القرآن قم

توضیحاتی درباره ی آغازوپایان سوره ها

آغاز و پایان سوره ها :

مفاهیمی که سوره های قرآن کریم با آن آغاز می شوند ، به عنوان مطلع سخن و مفاهیمی که در قسمت پایانی سوره ها قرار دارند ، به عنوان نتیجه گیری ، خلاصه و یادآوری مفاهیم سوره ، دارای ارزش خاصّی هستند که نباید از دید محقّقان بیدار دل قرآن کریم مخفی بماند .

 

آغاز سوره ها :

سوره های قرآن کریم با تعبیرهای گوناگون شروع شده اند که عبارتند از :

سوره های حمدّیه (حامدات –تحميد ) : « حامدات » اسم فاعل و جمع « حامد » از واژه « حمد » است یعنی حمد کنندگان ، « تحميد » نیز مصدر است از واژه حمد و به معنای خدا را حمد و ثنا کردن است . پنج سوره از سورههای قرآن با حمد و ثنای الهی و با جمله « الحمدلله » آغاز می شوند که عبارتند از : « فاتحه ، انعام ، کهف ، سبأ ، فاطر »

سوره های تبارکیّه : که با « تَبارَک » آغاز شده اند : « فرقان و مُلک »

سوره های مُسبّحات : « مسبّحات » جمع « مُسبّح » و از مصدر « تسبیح » به معنای تسبیح کنندگان است . تسبیح یعنی تنزیه و تقدیس خدای متعال از تمام عیوب و کاستی ها و از هر چیزی که لازمه آن عجز و نیاز مادّی و جسمانی بودن است . هفت سوره از سوره های قرآن کریم با مشتقّات کلمه « سبحان » شروع می شود که عبارتند از : اسراء ، حدید ، حشر ، صفّ ، جمعه ، تغابن ، اعلی

سوره های مخاطبات (نداها)

 «مخاطبات » جمع مخاطب است که از « خطاب »ریشه گرفته و به معنای ندا کردن و صدا کردن کسی و یا چیزی است . بعضی از سوره های قرآن با کلمه « یا »و « اَیّها » که حرف ندا و خطاب است آغاز می شوند و این گونه سوره ها را « مخاطبات» و یا « خطابات  »می نامند . این گونه سوره های قرآن ده سوره را در بر می گیرند که پنج مورد خطاب به رسول اکرم (ص) است :

احزاب ، طلاق ، تحریم ، مزّمّل و مدّثر . و پنج مورد نیز خطاب به اُمّتها و انسان ها است : نساء ، مائده ، حج ، حُجرات و ممتحنه .

سوره های اَقسام (سوگندها ) :

در 23 سوره و 83 آیه قرآن سوگند آمده است که خداوند به علل و مصالح مختلفی در آن سوره ها به ذات اقدس خود و یا کتاب آسمانی و یا یکی از موضوعات مادی و یا معنوی جهان آفرینش سوگند یاد کرده است . در 23 سوره از 114 سوره قرآن کریم با سوگند آغاز می شود که آنها را « سوره های اقسام » می نامند . بعضی از آنها مستقیماً با قسم آغاز می شوند و بعضی دیگر ، جمله سوگند به همراه حروف مقطعه‌ي سرآغاز سوره ها شروع می شوند . این سوره ها عبارتند از :

یس ، صافات ، ص ، زخرف ، دخان ، ق ، ذاریات ، طور ، نجم ، قلم ، قیامت ، مرسلات ، نازعات ، بروج ، طارق ، فجر ، بلد ، شمس ، لیل ، ضُحی ، تین ، عادیات ، عصر .

سوره های زمانیّه (شرطیّه ) :

در آغاز بعضی از سوره های قرآن قید زمان و یا شرط زمان آمده است این سوره ها را سوره های « زمانیّه» و یا « شرطیّه» می گویند و تعداد آنها هفت سوره است و به استثنای سوره « منافقون » و سوره « نصر» در پنج سوره دیگر احوالات قیامت و آثار و نشانه های وقوع آن شرح داده شده است . این سوره ها عبارتند از : واقعه ، منافقون ، تکویر ، انفطار ، انشقاق ، زلزال ، نصر .

سوره های مقولات (قل) = با جمله امری :

« قُل» فعل امر از ریشه « قول» است به معنای بگو . قرآن به رسول خدا (ص) نازل شده است که محتوا و الفاظ آن را عیناً به مردم ابلاغ کند و بگوید و این امر کلیه سوره ها و آیات قرآن را شامل می شود لکن درپنج سوره خداوند در آغاز سوره تأکید بر « قُل » بگو و ابلاغ کن نموده است . این فرمان مجدّد حاکی از عظمت آنها و اهمّیت و ضرورت محتوا و پیام آنها است .

این سوره ها عبارتند از : جنّ ، کافرون ، توحید ، فلق ، ناس .

سوره های مقطّعات :

29 سوره از سوره های قرآن با حروف به ظاهر ساده تهجّی شروع و هر کدام با نام معروف تهجّی خود نیز خوانده می شود و در معنا ، هر کدام از آنها به طور رمز به یک و یا چند معنای مهم اشاره دارند . بدین جهت آنها را « حروف رمزی» می گویند و چون این حروف قطع قطع و جدا از هم خوانده می شوند آنها را « حروف مقطّعه » می نامند .

این سوره ها عبارتند از : بقره ، آل عمران ، اعراف ، یونس ، هود ، رعد ، ابراهیم ، حجر ، مریم ، طه ، شعراء ، نمل ، قصص ، عنکبوت ، روم ، لقمان ، سجده ، یاسین (یس) ، صاد (ص) ، مومن (غافر) ، فصّلت ، شوری ، زخرف ، دخان ، جاثیه ، احقاف ، قاف (ق) ، قلم .

سوره هایی با جملات دعایی و خبری و استفهامی :

سوره هایی که با جملات دعایی (نفرین )افتتاح شده اند عبارتند از : مطفّفین ، هُمَزه ، لهب .

سوره هایی که با جملات خبری شده اند عبارتند از : انفال ، توبه ، نحل ، قمر ، انبیاء ، مومنون ، نور ، زمر ، محمد (ص) ، فتح ، رحمن ، مجادله ، حاقّه ، معارج ، نوح ، قیامت ، بلد ، عبس ، قدر ، بیّنه ، قارعه ، تکویر ، کوثر .

سوره هایی که با جملات استفهامی آغاز می شوند عبارتند از : انسان ، ماعون ، نبأ ، غاشیه ، انشراح ، فیل . (آغازسوره قریش نیز « تعلیل » است )

طبقه بندی مفاهیم کلی در آغاز و پایان سوره ها :

1-    توحید : شامل صفات خدا ، نصرت خدا ، حمد و تسبیح خدا ، خالق بودن خدا ، بحث های استدلالی توحیدی ، یاد خدا و استغفار ازاو و پناه بردن از شر حسودان و شیاطین به خدا (مفاهیم ذکرشده در ابتدای 31 سوره و انتهای 24 سوره آمده است ) .

2-    نبوّت : شامل از نسل بشر بودن پیامبران ، رسالت پیامبران و فلسفه آن ، کتب آسمانی ،داستان پیامبران و زنان آنان ، عدم صحّت تهمت های مشرکین به پیامبر (ص) ، سفارش به پیامبر (ص) ، رد تثلیث ، اهل کتاب و دعوت پیامبران (در ابتدای 22 سوره و در انتهای 26 سوره آمده است ) .

3-قرآن کریم : شامل نعمت قرآن : شب قدر ، هدایت گر بودن قرآن ، روش دعوت قرآن و نزول قرآن (در ابتدای 31 سوره و در انتهای 23 سوره آمده است )

4-معاد : شامل خبر وقوع روز قیامت ، توصیف قیامت ، حسابرسی ، توصیف بهشت و جهنّم و چگونگی معاد انسان ( در ابتدای 26 سوره و در انتهای 13 سوره آمده است )

5-انسان : شامل خلقت انسان ، صفات انسان ، امتحان انسان ، دادن امانت الهی به انسان و شکر نعمت های الهی (در ابتدای 10 سوره و انتهای 4 سوره آمده است)

6- مومنین : شامل هدایت مومنان ، پاداش مومنان ، صفات مومنان سفارش و امر به مومنان ، امر به انجام فرایض ، عدم پیوند با دشمنان و برادری مومنان ( در ابتدای 17 سوره و انتهای 37 سوره آمده است ) .

7- کافرین ، مشرکین و ستمکاران : شامل داستان انسان های ستمگر و کافر و مشرک ، مردود بودن شرک ، انکار قرآن توسط کافران ، عذاب کافران ، مشرکان و ستمکاران ، حالت این سه گروه در روز قیامت ، شناخت مشرکین ، موعظه ها برای این افراد ، شناخت منافقین ، اوصاف منافقین و عذاب منافقین درروز قیامت ( در ابتدای 39 سوره و انتهای 64 سوره آمده است ) .

ارتباط و تناسب مفاهیم ابتدایی و انتهایی سوره ها :

1- سوره هایی که با « الحمدلله » شروع شده اند ( سوره های حمدّیه ) ، در انتهای خود به عدم هدایت کافران و عذاب آنها ختم می شود .

2- سوره هایی که با « تبارک » شروع شده اند (تبارکیّه) ، در انتهای خود به عدم هدایت کافران و عذاب آنها ختم می شود .

3- سوره هایی که با «سَبَّحَ »و «یُسَبَّحُ» و « سبحان»شروع شده اند (مسبّحات) ، در انتهای خود به  بیان صفات خداوند ختم می شود .

4- در سوره های « مخاطبات  »(ندائیّه) ، مطالب ابتدایی با مطالب انتهایی سوره کاملاً مرتبط هستند .

5- در انتهای سوره های « خبریّه » صفات مومنان ، قرآن ، صفات خدا و احکام شرعی مورد بحث می باشد که با مفاهیم ابتدایی سوره تناسب دارد.

6- سوره های « شرطیّه» (زمانیّه) به جز نصر و منافقین ، در ابتدا اوصاف قیامت و در انتها هدایت مومنان و عذاب کافران را مطرح می سازد .

7- ابتدا و انتهای سورههای «امریّه» (مقولات) مربوط به مباحث توحیدی است .

8- در سوره های دعائیّه و استفهامیّه مفاهیم ابتدایی و انتهایی با هم تناسب دارند .

9- در سورههای «قَسَمیّه» (سوگندها) که با سوگند آغاز شده اند ، مطالب پس از سوگند با مطالب انتهایی کاملاً مرتبط است .

10- دسته ای از سورههای «مقطّعات» که با «طس» و «طسم »آغاز شده اند ، همواره در ابتدای خودداستان حضرت موسی (ع) را دارند و در انتها مطالبی شامل قرآن و پاداش مومنان و عذاب کافران را مطرح می سازند ، سوره هایی که با «الم» آغاز می شوند ، معمولاً در ابتدا و انتها مطالبی در مورد صفات مومنین دارند و سوره هایی که با «الر» اغاز می شوند در انتهای خود از عذاب مشرکان و ستمگران سخن می گویند .

سوره شناسی

تعداد سوره های قرآن :                                      114      سوره

سوره ای که «بسم الله الرحمن الرحيم » ندارد و علت این موضوع :

سوره نهم : توبه «برائت» چون «بسم الله الرحيم » نشان امان و رأفت است و سوره برائت ، بیزاری نسبت به مشرکین و برداشتن امان است .

سوره ای که دو «بسم الله الرحمن الرحيم » دارد :  سوره بیست و هفتم : نمل  یکی در آغاز و دیگری در آیه 30 آغاز نامه ای که حضرت سلیمان به بلقیس ملکه سبأ می نویسد .

اولین سوره ای که بر پیامبر اسلام (ص) نازل شد و محل آن : سوره «علق» در «غار حرا» در نزدیکی مکه

آخرین سوره ای که بر پیامبر اسلام (ص) نازل شد :  سوره «نصر» در سال یازدهم هجری در شصت و سومین سال میلاد پیامبر (ص) در حجه الوداع .

اولین سوره قرآن: سوره فاتحه الکتاب (حمد)

آخرین سوره قرآن :      سوره ناس

طولانی ترین سوره قرآن ازنظر تعداد آیات و کلمات و حروف :  سوره بقره با 286 آیه و 6221  کلمه

کوتاه ترین سوره قرآن از نظر تعداد کلمات و حروف : سوره کوثر با 3 آیه (10 کلمه و 42 حرف)

بیشترین تعداد سوره ها :  در جزء سی قرار دارد که 37 سوره می باشد

محل آیه الکرسی : سوره بقره آیه 255 تا 257

تنها سوره ای که در تمام آیاتش کلمه مقدس «الله » ذکر شده است :  سوره مجادله

تنها سوره ای که از زبان بندگان خداست :   سوره حمد

تنها سوره ای که خواندنش در نمازها واجب است و هر مسلمانی حداقل باید روزانه ده بار آنرا بخواند  :  سوره حمد

تنها سوره ای که نامش در همان سوره هفت بار بکار رفته است :   سوره نور

تنها سوره ای که 7 سوگند پشت سر هم در آن سوره ذکر شده است : سوره شمس

تنها سوره ای که نام یک پیامبر 25 بار در آن ذکر شده است : نام حضرت یوسف (ع) در سوره یوسف 

تنها سوره ای که یک آیه در آن ، 31 بار تکرار شده : سوره الرحمن ، آیه «فَبِاَیِّ الاءِ رِبِّکُما تُکَذِّبانِ »

تنها سوره ای که هنگام نزول هفتاد هزار فرشته آن را بدرقه کردند :سوره انعام

تنها سوره ای که 70 مورد نام خداوند در آن ذکر شده «غیر از کلمه الله» : سوره انعام

تنها سوره ای که اکثر آن مبارزه با انواع شرک و بت پرستی و بدعت است :           سوره انعام

تنها سوره ای که بیشترین خطاب «یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا » در آن ذکر شده است :      سوره مائده و 16 مرتبه .(این خطاب در سوره بقره 11 مرتبه امده است )

سوره های مکی وتعداد آنها : (بزرگترین سوره مکی : سوره شعراء با 226 آیه و آخرین سوره مکی : سوره مطففین ) 

 مكي :آیات و سوره هایی که قبل از هجرت نازل شد و 86 سوره می باشد « سیزده سال رسالت پیامبر اسلام (ص) در مکه »

سوره های مدنی و تعداد آنها : (بزرگترین سوره مدنی و اولین آن : سوره بقره با 286 آیه و کوچکترین سوره مدنی : سوره نصر با 3 آیه )   

مدني :  ایات و  سوره هایی که بعد از هجرت نازل شده و 28 سوره می باشد « رسالت پیامبر اسلام ده سال بعد از هجرت درمدینه ادامه داشت .» 

سوره هایی که یک جا نازل شده اند : سوره های فاتحه الکتاب ، اخلاص ، کوثر ، تبّت «مسد» ، کافرون ، نصر ، بیّنه ، فلق و ناس ، ضحی ، عادیات ، مرسلات ، صفّ ، انعام ، بقیه سورههای قرآن به تدریج و به طور پراکنده نازل شده اند »

سوره هایی که با حروف مقطعه «حروف رمز» آغاز شده اند :  29 سوره می باشند که سوره های شماره عبارتند از  : 2-3-7-10-11-12-13-14-15-19-20-26-27-28-29-30-31-32-36-38-40- 41-42-43-44-45-46-50-68

اولین سوره قرآن که حروف مقطعه دارد :                    سوره بقره

آخرین سوره در قرآن که حروف مقطعه دارد :     سوره قلم

تنها سوره ای که با کلمه «سوره» آغاز می شود : سوره نور

سوره ای که به پاکدامنی و عفت و مبارزه با آلودگی ها معروف است :   سوره نور

سوره ای که سه نام از نام های قیامت (حاقّه ، واقعه ، قارعه) که هر سه نام سوره هم هستند در آن ذکر شده است :  سوره حاقّه

سوره ای که هنگام نزول ، پیامبر اسلام (ص) فرمودند این سوره مرا پیر کرد :  سوره هود

سوره ای که به نام یکی از اصول دین است :                 سوره توحید

سوره ای که به نام یکی از فروع دین است :                  سوره حج

بلندترین کلمه قرآن «فَاَسقَیناکُمُوهُ» در این سوره است :   سوره حِجر

بلندترین آیه در این سوره است (آیه 282 معروف به آیه دَین)      سوره بقره

توصیف جالبی از خدا در این سوره است «از زبان ابراهیم» : سوره شعراء«آیات 78 تا 82»

سوره ای که تمام حروف عربی (28 حرف ) در آن جمع است : سوره فتح ، آیه 29 –سوره آل عمران ، آیه 154

کلمه وسط قرآن در این سوره است : سوره کهف ، آیه 19 ،کلمه « وَ لْيَتَلَطَّفْ »

تنها سوره ای که در آن آیه ای است که در بین پیامبران فقط به پیامبر اسلام (ص) می فرماید که پیامت سنگین است : سوره مزّمّل ، در آیه 5 « اِنّا سَنُلقی عَلیکَ قَولاً ثقیلاً »

تنها سوره ای که بیشترین تعداد سوگندها در آن است : سوره شمس ، دارای 11 سوگند

تنها سوره ای که بیشترین تعداد کاربرد کلمه قرآن را دارد :سوره اسراء که کلمه قرآن 11 بار در آن ذکر شده است .

داستانی ترین سوره قرآن در درجه اول : سوره نوح است که صد در صد آیات راجع به داستان حضرت نوح (ع) است

داستانی ترین سوره قرآن در درجه دوم : سوره یوسف است که 88% آن مربوط داستان حضرت یوسف (ع)  است .

بیشترین تعداد آیه مربوط به داستان پیامبران الهی سوره های قرآن :176 آیه از سوره شعرا (سوره شعراء با 226 آیه بزرگ ترین سوره از نظر تعداد آیات بعد از سوره بقره می باشد )

سوره هایی که با خطاب « یا ایّها النّاس » شروع می شوند : سوره نساء در 15 جزء اول قرآن که آیه اول این سوره توضیح «توحید» است . سوره حج در 15 جزء دوم قرآن که آیه اول این سوره توضیح «معاد» است .

اولین سوره ای که به صورت علنی و آشکار در مکه توسط پیامبر اسلام (ع) مطرح شد : سوره نجم

پر تکرار ترین کلمه از جمله گروه کلماتی که در سوره ها بکار رفته کلمه مبارک «الله» است که بیشتر از سایر کلمات در سوره های زیر بکار رفته است(تقریباً در 40 درصد سوره های قرآن که 45 سوره را شامل می شود )                  سورههای : بقره ، آل عمران ، نساء ، مائده ، انعام ، انفال ، توبه ، یونس ، رعد ، ابراهیم ، نحل ، حج ، نور ، نمل ، قصص ، عنکبوت ، روم ، لقمان ، احزاب ، فاطر ، صافّات ، زُمر ، غافر ، شوری ، جاثیه ، احقاف ، محمد (ص) ، فتح ، حجرات ، حدید ، مجادله ، حشر ، ممتحنه ، صفّ ، جمعه ، منافقون ، تغابن ، طلاق ، تحریم ، نوح ، جنّ ، مزّمّل ، بروج ، نصر ، اخلاص

تنها سوره ای که در روایات به نام یکی از امامان معصوم (ع) معروف است : سوره فجر است که در روایت امام صادق (ع) به سوره حسین بن علی (ع) معروف است.

سوره هایی که با سوگند آغاز شده اند :   15 سوره : صافّات ، ذاریات ، طور ، نجم ، مرسلات ، نازعات ، بروج ، طارق ، فجر ، شمس ، لیل ، ضُحی ، تین ، عادیات ، عصر .

اولین قسم قرآن از سوره صافّات شروع می شود .

 

در پنج سوره بعد از حروف مقطعه که سرآغاز آن سورهها هستند بلافاصله قَسم ذکر شده است که عبارتند از سوره های : ص ، ق ، ن ، یس ، زخرف ، دخان

در دو سوره نیز سوگند را به صورت جمله خبری بیان کرده : سوره قیامه و سوره بَلد .

سوره هایی که سجده واجب دارند : «احکام و ذکر آن » : در 4 سوره قرآن سجده واجب وجود دارد : 1- آیه 15 / سجده ، 2 – آیه 37 / فصّلت ، 3- آیه آخر سوره نجم 4- آیه آخر سوره علق .

اگر کسی این آیات را بخواند یا بشنود پس از تمام آیه یا در صورت فراموشی ، هر وقت یادش بیاید واجب است سجده کند و در سجده بگوید : «ذکر سجده واجب » لا اِلهَ اِلَّا اللهُ حَقّاً حَقاً ، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ ایماناً وَ تَصدیقاً ، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ عُبوُدِیَّتاً وَ رِقّاً ، سَجَدتُ لَکَ یارَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقّاً ، لا مُستَکبِراً وَ لا مُستَنکِفاً بَل اَنَا عَبدٌ ذَلیلٌ خائِفٌ مِسکینٌ مُستَجیرٌ .

سوره هایی که سجده مستحب (مندوبه) دارند : در 11 سوره : 1- آیه آخر سوره اعراف ، 2- آیه 15 / رعد ، 3- آیه 48 / نحل ، 4- آیه 107 / اسراء ، 5- آیه 58 / مریم ، 6- آیه 18 / حجّ ، 7- آیه 77 / حجّ ، 8- آیه 60 / فرقان ، 9- آیه 25 / نمل ، 10- آیه 24 / ص ، 11- آیه 21 / انشقاق

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------



 

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و سوم دی 1389ساعت 8:0 PM  توسط غلامرضاگودرزی دهریزی  |